Stan obecny:

Status NBP określają zapisy Konstytucji RP oraz ustawa o Narodowym Banku Polski. Zadania NBP można ująć w punktach:

1. NBP jest jedynym emitentem waluty narodowej, czyli złotego.
2. NBP prowadzi politykę monetarną, regulując dopływ pieniądza na rynek.
3. Polityka monetarna, której narzędziem są stopy procentowe, zachęca lub zniechęca banki do korzystania z pożyczek udzielanych im przez NBP. Te pożyczone przez banki pieniądze trafiają do konsumentów w formie pożyczek lub kredytów. Wzmożona akcja kredytowa oznacza zwiększenie ilości pieniądza na rynku. Zahamowanie akcji kredytowej zmniejsza ilość pieniądza w obiegu.
4. W ramach polityki monetarnej NBP może nabywać obligacje rządowe. NBP nie korzysta z tej możliwości, zmuszając rząd do zadłużania się (poprzez sprzedaż obligacji) w innych instytucjach finansowych (bankach i funduszach) lub u osób prywatnych. Obligacje rządowe (papiery dłużne) są przedmiotem handlu na rynkach finansowych.
5. NBP prowadzi rachunek budżetu państwa, to znaczy ma tylko jednego klienta bezpośredniego – rząd RP. W przypadku gdy na rachunek bankowy rządu wpływa mniej podatków i brakuje pieniędzy na wydatki założone w planach budżetowych, powstaje deficyt budżetowy. Rząd musi pokryć ten deficyt, zaciągając długi w różnych instytucjach finansowych. Tak powstaje dług publiczny.
6. NBP rzekomo określa kurs złotego w stosunku do innych walut wymienialnych (art. 24 Ustawy o NBP). Wydaje się, że w obecnych warunkach jest to zapis całkowicie martwy. Pieniądz, także złoty, jest traktowany przez rynki finansowe jak towar, a zatem podlega prawu podaży i popytu oraz jest podatny na spekulacje.
7. Wszystkie banki (instytucje finansowe działające na podstawie ustawy Prawo bankowe) deponują w NBP określone środki pieniężne zwane rezerwą obowiązkową. Limity (kwoty) rezerw oraz zwalnianie z obowiązku ich wnoszenia leży w gestii NBP. Do 2006 roku w ramach NBP działał KNF (Krajowy Nadzór Finansowy) nadzorujący pracę wszystkich polskich lub działających na prawie polskim banków.
8. NBP sporządza, jako jednostka niezależna, swój bilans oraz rachunek zysków i strat. NBP nie ma obowiązku odprowadzania zysku do budżetu państwa. Zysk pozostaje w NBP i tworzy rezerwę zabezpieczającą ewentualne skoki kursu złotego.
9. NBP jest państwem w państwie. Nie płaci podatków. Nie podlega regulacjom płac obowiązującym w budżetówce. Ma własną służbę zdrowia i własne obiekty socjalne. Pracownicy NBP, szczególnie wyższego szczebla, cieszą się przywilejami nieznanymi w innych instytucjach.
10. Działalnością NBP kierują umowy międzynarodowe. Prezesi NBP właściwie wykonujący te umowy są nagradzani, po wygaśnięciu ich 6-letniej kadencji, intratnymi stanowiskami w sektorze bankowym wiodących światowych instytucji finansowych.
11. Właściwe wykonywanie umów międzynarodowych w obrocie środkami płatniczymi polega głównie na: a) respektowaniu zasady „swobodnego przepływu kapitałów pieniężnych”, czyli swobody w spekulowaniu walutami i papierami dłużnymi; b) wyrażaniu zgody na wszelkie, nawet niekorzystne dla Polski, ustalenia finansowe, na stworzenie linii kredytu odnawialnego i wnoszenie z tego tytułu opłat „za gotowość”. Niezależne NBP przedkłada interesy międzynarodowe nad interesy krajowe (czytaj: interesy światowej finansjery nad interesy własnych obywateli).
12. NBP sporządza bilans płatniczy Polski. Bilans płatniczy to informacja o ruchu pieniądza pomiędzy Polską i zagranicą.

Stan pożądany:

NBP pozostając jedynym emitentem pieniądza narodowego, czyli złotego, powinien albo przestać być niezależny od rządu, albo wprowadzić nadrzędność interesu narodowego do swojego statutu (aktu założycielskiego).

Ustawa o NBP powinna przewidywać:

1. Udzielanie rządowi bezodsetkowych pożyczek na pokrycie ponadplanowego deficytu budżetowego.
2. Określenie okoliczności, w których te pożyczki byłyby umarzane.
3. Prowadzenie rachunku bankowego rządu dopuszczającego powstanie debetu do wysokości planowanej w budżecie i zatwierdzonej przez parlament.
4. Przekazywanie zysków do budżetu państwa.
5. Prowadzenie w oddziałach NBP rachunków bankowych wszystkich jednostek budżetowych, zarówno centralnych, jak i lokalnych.
6. Poddawanie kosztów prowadzenia NBP (centrali i jego oddziałów) kontroli społecznej, np. NIK-owi.
7. Wprowadzenie jawności wszelkich umów międzynarodowych. Konsultowanie ich ze społeczeństwem i zatwierdzanie przez parlament.
8. Prowadzenie przez NBP własnej akcji kredytowej oraz nadzorowanie kredytów udzielanych przez banki spółdzielcze.

Efekty zmian:

1. Niezależność waluty narodowej w wyniku realnego wpływu na jej kurs (czasowe usztywnienie kursów).
2. Likwidacja deficytu budżetowego poprzez wprowadzenie do obiegu nowego pieniądza zgodnie z potrzebami budżetu.
3. Likwidacja zadłużenia zewnętrznego.
4. Zatrzymanie w budżecie krajowym ewentualnych wpływów z tytułu odsetek i opłat bankowych (zysk NBP będzie przychodem budżetowym).
5. Pozbawienie banków komercyjnych nienależnych zysków z tytułu udzielanych pożyczek i kredytów. Akcja kredytowania odbywać się będzie tylko poprzez oddziały NBP i banki spółdzielcze. Ewentualne dochody z działalności finansowej pozostaną w kraju.